Les 1 De theorie

Zie voor de gegevens van de gebruikte en aanbevolen leerboeken bovenaan de rechterzijde van deze pagina

Om een goed journalistiek artikel te schrijven, moet je op de hoogte zijn van de verschillende eigenschappen van het genre. De belangrijkste daarvan worden hieronder uitgelegd.

Vijf W's en één H
Wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe. Bij nieuwsberichten worden deze vragen zoveel mogelijk aan het begin behandeld. Om de lead niet te overladen met informatie, kun je ook besluiten de waarom- en de hoe-vraag te bewaren voor de rest van de tekst.

Oprolbaarheid
De informatiewaarde in een nieuwsbericht is opgebouwd van belangrijk naar minder belangrijk, zodat de lezer kan volstaan met de eerste alinea's van het artikel. Alle hoofdpunten van het bericht (5 W's en 1 H) worden in het begin genoemd, terwijl minder belangrijke details, achtergronden en andere uitweidingen in latere alinea's aan bod komen. Zo kan ook bij ruimtegebrek in de krant de laatste alinea worden weggelaten.

Hoor en wederhoor
De gelegenheid geven tot reageren. Wederhoor geeft de lezer de gelegenheid zelf een oordeel te vormen. Wederhoor zorgt voor debat. Wederhoor mag nooit in het bericht ontbreken als er kritiek, beschuldigingen in staan.

Lead
De lead is de eerste alinea van een journalistiek artikel. Hierin wordt de richting van het verhaal aangegeven, zodat de lezer kan bepalen of hij verder wil lezen. De lead heeft drie functies:
• prikkelen tot verder lezen
• het bericht inleiden
• bij nieuwsberichten: het belangrijkste nieuws samenvatten

Kop
Een goede kop is duidelijk, informatief en aantrekkelijk. Pas op voor clichés en voor onbedoelde dubbelzinnigheid.
Belangrijke informatie die je niet in de kop kwijt kunt, plaats je in een chapeau of in een onderkop. Dit is een regel boven (chapeau) of onder (onderkop) de kop waarin feitelijke informatie wordt geplaatst.


Leer bovenstaande termen.

NB In deze cursus gaan we ervan uit dat u op de hoogte bent van de laatste spellingsregels. Is dat niet het geval, verdiep u dan in die regels, bijv. aan de hand van de Van Dale Praktijkgids Spelling 2005

Labels: ,

Les 2 Het schrijven van een nieuwsbericht

Lees hoofdstuk 1 in het Werkboek Journalistieke Genres en hoofdstuk 8 in het Basisboek Journalistiek. (zie voor exacte gegevens van de gebruikte leerboeken bovenaan de rechterzijde van deze pagina).

Het NRC Stijlboek zegt over het nieuwsbericht:

"Een nieuwsbericht moet zo worden opgezet, dat de informatie van belangrijk naar minder belangrijk gestructureerd wordt. Dit is de techniek van de omgekeerde piramide. We openen altijd met het belangrijkste feit, dat in de kop komt. De volgende alinea kan uit enige zinnen bestaan die het begin uitleggen of de noodzakelijke feiten verschaffen om de rest van het artikel te kunnen begrijpen, ook al wordt zo de opsomming van de feiten even onderbroken.

De kern van het nieuwsbericht breidt de informatie uit met allerlei aanvullende elementen; het bevat de gegevens die niet in de eerste alinea worden genoemd, geeft uitleg van de voorgeschiedenis en wijst op mogelijke gevolgen."

Opdracht:

Schrijf een journalistiek nieuwsbericht van twee of drie alinea's voor een landelijke krant naar aanleiding van het volgende persbericht van de Gezondheidsraad over het chronische-vermoeidheidssyndroom. Verzin ook een pakkende journalistieke kop.

Labels:

Les 3 Het schrijven van een nieuwsverhaal

Theorie: Hoofdstuk 2 van het Werkboek Journalistieke Genres en Hoofdstuk 3 van het Basisboek Journalistiek.

Opdrachten:

1 Zoek in een dagblad een nieuwsverhaal. Ga na welke bronnen zijn gebruikt. Is er ook archiefonderzoek gedaan? Zijn alle bronnen duidelijk?

2 Schrijf een nieuwsverhaal van ongeveer 600/700 woorden naar aanleiding van het persbericht in les 2. Maak gebruik van de richtlijnen en tips uit de leerboeken.

3 Schrijf een schema uit van nieuwsverhaal n.a.v. een actueel nieuwsbericht. Welk onderzoek zou je doen, wie zou je interviewen? Maak gebruik van de richtlijnen en tips uit de leerboeken.

Les 4 Het schrijven van een nieuwsverslag

Een nieuwsverslag kun je niet achter je bureau maken. Je gaat ervoor de straat op.

Theorie: Hoofdstuk 3 van het Werkboek Journalistieke Genres en Hoofdstuk 10 van het Basisboek Journalistiek.

Opdracht:

Verzamel uit de krant van afgelopen week 7 ideeën voor een nieuwsverslag. Hoe ga je het aanpakken. Maak een checklist voor elk idee. Voer één idee ook daadwerkelijk uit.

Les 5 Het interview

Een journalistiek interview is een middel om informatie te verkrijgen over een (actuele) gebeurtenis of een ontwikkeling of over een persoon. Die informatie kun je vervolgens verwerken tot een volledig interviewartikel of gebruiken als illustratiemateriaal in andersoortige journalistieke artikelen zoals nieuwsberichten of opiniërende artikelen.

Theorie: Hoofdstuk 4 van Werkboek Journalistieke Genres en Hoofdstuk 11 van het Basisboek Journalistiek.

Opdracht: Kijk naar het Gesprek met de Minister President (Twee Vandaag op vrijdag) en maak er een geschreven interview van. Kies voor de mengvorm.



Behoefte aan verdieping? Lees dan:

Basisboek Open Interviewen
Interviewen - Michelle van Waveren

Labels:

Les 6 - Het schrijven van een column

Wat is een column? Het is niet zo eenvoudig om een definitie te geven van de column. In de in deze cursus gebruikte leerboeken wordt toch een poging gedaan om 'de column' te definiëren.

Theorie: Paragraaf 13.7 van het Basisboek Journalistiek en Hoofdstuk 12 van het Werkboek Journalistieke Genres.

Opdracht:
Knip een weeklang column uit dagbladen en tijdschriften. Welke spreken je aan? Welke niet? Waarom niet?

Schrijf vervolgens een column van 300 woorden (houd je hier aan, want een columnist moet nu eenmaal altijd een specifiek aantal woorden bevatten) over een onderwerp dat jou bezighoudt.

NB Op het gebied van columns schrijven zijn er weinig boeken verschenen op de Nederlandse markt.Een goed boek is Essays Schrijven van Louis Stiller. Dat gaat behalve op het schrijven van essays óók in op het schrijven van columns.

Labels:

Les 7 Het schrijven van een sportverslag

Een sportverslag is een vorm van het nieuwsverslag.

Theorie: Basisboek Journalistiek vanaf blz. 230.

Opdracht:
Houd een week de sportverslagen in uw dagblad bij. Kijk naar de vorm, de woordkeuze en de schrijfstijl. Welke verslagen spreken u aan en welke niet?

Ga vervolgens naar een voetbalwedstrijd of ander belangrijk sportevenement in uw woonplaats, waarvan u zeker weet dat er een stukje aan gewijd zal worden in uw regionale dagblad. Praat na afloop even met de coach en eventueel met enkele sporters.
Ga naar huis en schrijf een sfeerverslag van de wedstrijd. Vergelijk uw verslag met het verslag in de krant.
Wat valt u op? Zou u uw artikel een volgende keer aan durven bieden aan het dagblad? Waarom (niet)?

NB In Nederland zijn weinig leerboeken over sportjournalistiek op de markt. Wie zich hierin wil specialiseren, zal zich (wederom) moeten 'behelpen' met wat in Engeland en Amerika is verschenen over dit onderwerp, zoals bijv. het prijzige maar complete handboek Sports Journalism.

Les 8 Het schrijven voor teletekstpagina's

Schrijven voor teletekst is een vak apart. Je moet kort en helder kunnen schrijven. Een teletekstbericht is een nieuwsbericht in het klein. Met weing woorden moet de journalist er in slagen de boodschap over te brengen. Lange zinnen die geen nieuws bevatten zijn overbodig. Een teletekstbericht begint met een pakkende, korte kop. De leadzin bevat het belangrijkste nieuws. Daarna komen, in afnemende belangrijkheid, gescheiden door witregels, de andere alinea's. Meestal zijn dat toelichtende of verklarende tekstdelen.

Opdracht:
Bestudeer hoe een teletekstpagina wordt opgemaakt en geschreven: aantal regels, aantal aanslagen per regel, zinsopbouw enz.

Maak vervolgens aan de hand van vier krantenberichten vier teletekstberichten.

Les 9 Het schrijven van een recensie

Een goede recensie bevat meer dan alleen een beschrijving van en oordeel over het besproken werk (boek, film, uitvoering); een werk wordt altijd vanuit een bepaalde invalshoek besproken, zoals bijv. de maatschappelijke context, de relatie tussen het besproken werk en andere werken in dat genre of de plaats van het werk in een bepaalde stroming.

Theorie: Hoofdstuk 11 van Werkboek Journalistieke Genres en paragraaf 10.9 van het Basisboek Journalistiek.

Opdracht:
Koop drie zaterdagkranten (Trouw, De Volkskrant, De Telegraaf) en knip alle recensies uit. Kun je zien welke recensie in welke krant heeft gestaan? Voldoen ze aan de eisen zoals gesteld in het leerboek? Welke vind je goed? Welke niet?
Schrijf vervolgens zelf een recensie van een boek, film, een kunst- of muziekuitvoering of concert. Onder de recensie of in een apart kadertje vermeld je de feitelijke gegevens over het onderwerp van je recensie. Houd je vast aan de tips uit het basisboek!

NB Wil je verder de diepte in, probeer dan het boek Journalistiek Schrijven voor Krant en Vakblad te pakken te krijgen. Hierin wordt uitgebreid ingegaan op het schrijven van een (boek)recensie.

Les 10 Het schrijven voor internet

Schrijven voor het web is wezenlijk anders dan schrijven voor een gedrukt medium. Behalve het feit dat rekening gehouden moet worden met multimedia en interactiemogelijkheden, worden ook andere eisen aan het schrijfproces zelf gesteld.

Lezen van een beeldscherm verloopt anders dan van papier. Voor een beeldschermlezer echt begint te lezen, scant hij de tekstop zoek naar interessante aanknopingspunten die aanzetten tot verder lezen. Goede voorbeelden van aangepast schrijven zijn elektronische nieuwsbrieven. Deze e-zines worden gemaakt met de behoeften van de online lezer in het achterhoofd.

Via e-mail worden nieuwtjes en interessante bronnen in korte en krachtige termen onder de aandacht gebracht. Ook is het mogelijk hyperlinks in het e-zine te zetten.

Aan het schrijven voor het web wordt een aantal specifieke eisen gesteld. Aan de hand van 'Writing for the Web' (1999) van Crawford Killian worden deze hieronder besproken.

Enkele tips
1. Wees bondig en precies. Uit veel printteksten kan het nodige worden weggelaten wanneer ze online worden gezet.
2. Houd paragrafen en zinnen kort.
3. Voorkom breedsprakigheid. Begin met het schrijven van tekstblokken van ongeveer 150 à 200 woorden. Zet vervolgens het grootst beschikbare mes in de tekst en reduceer deze tot ongeveer 60 woorden. Zodoende geef je jezelf de luxe er weer een paar woorden aan toe te kunnen voegen.
4. Breek lange paragrafen in stukken.
5. Druk je krachtig uit, niet afzwakkend.
6. Gebruik de bedrijvende vorm.
7. Print de tekst om proef te lezen. Lezen van een beeldscherm is moeilijker dan lezen van papier. Door de tekst eerst te printen, heb je een totaaloverzicht van de tekst. Fouten signaleer je zo eerder.

Opdracht:
Neem een tekst uit een opinieblad (Opzij, Vrij Nederland, Elsevier) en herschrijf die zodanig dat de tekst geschikt is om te worden geplaatst op het internet.

Een woord tot slot van deze cursus

Als vrijwilliger gaan schrijven is een mooie manier om ervaring op te doen in de journalistiek. Vooral als je een blad zoekt met een ervaren (professionele) eindredacteur, die bereid is om je te begeleiden. En heel veel bladen staan te springen om enthousiaste schrijvers, bijvoorbeeld patiëntenorganisaties, (sport)verenigingen, goede doelen, regionale weekkranten.

Je kunt dus een onderwerp uitzoeken dat je na aan het hart ligt. Zorg er wel voor dat je een goede onkostenvergoeding krijgt (zoals reiskosten, vergoeding voor lunch omdat het interview ver weg was, of voor een kop koffie omdat je met de geïnterviewde had afgesproken in een café). Vrijwillig betekent niet dat je alle kosten moet betalen.

Blijf echter niet te lang in het vrijwilligerscircuit hangen. Als je wat artikelen hebt om te laten zien, zoek dan (goed) betalende opdrachtgevers.